Een contractuele termijn lijkt soms glashelder: vóór een bepaalde datum moet een prestatie zijn geleverd. Maar wat gebeurt er als die datum verstrijkt en de prestatie uitblijft? Is de wederpartij dan automatisch in verzuim?
De Hoge Raad heeft zich hierover onlangs uitgesproken in een zaak tussen een softwarebedrijf en Capgemini. Het arrest geeft belangrijke verduidelijkingen over de zogenoemde fatale termijn en over de mogelijkheid om naast een vordering wegens wanprestatie ook een beroep te doen op onrechtmatige daad.
Voor bedrijven die werken met ontwikkeltrajecten, deadlines en andere contractuele verplichtingen zijn die punten relevant.
Wanneer is een termijn fataal?
In het contractenrecht is het onderscheid tussen een gewone termijn en een fatale termijn belangrijk.
Bij een fatale termijn kan het verstrijken van de afgesproken termijn ertoe leiden dat de schuldenaar zonder ingebrekestelling in verzuim raakt. Artikel 6:83 onder a BW bepaalt dat dit het uitgangspunt is wanneer voor de voldoening een bepaalde termijn is gesteld, tenzij uit de omstandigheden blijkt dat de termijn een andere strekking heeft.
De Hoge Raad benadrukt in het Capgemini-arrest dat een voldoende bepaalde termijn in beginsel als fataal moet worden beschouwd. Het is vervolgens aan de schuldenaar om zich op de uitzondering te beroepen en feiten en omstandigheden aan te voeren waaruit blijkt dat de termijn toch geen fatale betekenis had.
Dat is van belang bij zakelijke overeenkomsten waarin met deadlines wordt gewerkt. Een partij kan niet zonder meer achteraf stellen dat een afgesproken termijn slechts indicatief was.
Niet iedere deadline staat op zichzelf
Tegelijkertijd moet naar de overeenkomst en de samenwerking als geheel worden gekeken.
In de zaak tegen Capgemini speelde mee dat partijen gedurende langere tijd samenwerkten aan de ontwikkeling van software. Er was sprake van voortdurend overleg en er was volgens het hof geen vastomlijnd eindproduct met een vast tijdschema overeengekomen.
De Hoge Raad vernietigde het arrest van het gerechtshof Den Haag echter en verwees de zaak naar het gerechtshof ‘s-Hertogenbosch voor verdere behandeling. Daarmee is opnieuw duidelijk gemaakt dat zorgvuldig moet worden vastgesteld wat partijen precies hebben afgesproken en welke betekenis zij aan een termijn mochten toekennen.
Voor ondernemers betekent dit dat het verstandig is om belangrijke deadlines zo concreet mogelijk vast te leggen. Niet alleen de datum zelf, maar ook wat er precies op die datum moet zijn geleverd en wat de gevolgen zijn wanneer dat niet gebeurt.
Wat als geen ingebrekestelling is verstuurd?
Het onderscheid tussen een fatale en een niet-fatale termijn kan grote financiële gevolgen hebben.
Wanneer geen sprake is van een fatale termijn, kan voor het intreden van verzuim in veel gevallen een ingebrekestelling nodig zijn. Bij een fatale termijn kan het verzuim juist zonder ingebrekestelling intreden.
Dat verschil kan vervolgens bepalend zijn voor bijvoorbeeld een schadevergoedingsvordering of de mogelijkheid om een overeenkomst te ontbinden.
Het is daarom riskant om bij een contractueel geschil pas achteraf te kijken naar de vraag of een deadline juridisch bindend was. Wie een belangrijke prestatie verwacht, doet er verstandig aan de afspraken en correspondentie over termijnen goed vast te leggen.
Een vordering uit onrechtmatige daad staat daarnaast zelfstandig
Een tweede belangrijk punt uit het arrest betreft de verhouding tussen wanprestatie en onrechtmatige daad.
Het hof had geoordeeld dat de vorderingen wegens wanprestatie niet konden worden toegewezen omdat Capgemini niet in verzuim was geraakt. Daaruit volgde volgens het hof ook dat de vorderingen uit onrechtmatige daad niet konden worden toegewezen.
De Hoge Raad maakt duidelijk dat die redenering niet zonder meer klopt.
Het feit dat een vordering wegens wanprestatie strandt omdat geen sprake is van verzuim, betekent niet automatisch dat een vordering uit onrechtmatige daad eveneens moet worden afgewezen. Voor die twee grondslagen kunnen verschillende feiten en verwijten relevant zijn.
Dat geeft een belangrijk onderscheid in contractuele geschillen.
Wanprestatie en onrechtmatige daad zijn niet hetzelfde
Bij wanprestatie gaat het om het niet of niet behoorlijk nakomen van een contractuele verplichting.
Een vordering uit onrechtmatige daad heeft een andere juridische grondslag. Daarvoor moet worden beoordeeld of sprake is van een onrechtmatige gedraging die aan de wederpartij kan worden toegerekend en waardoor schade is ontstaan.
Dat betekent niet dat iedere tekortkoming automatisch ook een onrechtmatige daad oplevert. Wel moet een rechter een vordering uit onrechtmatige daad zelfstandig beoordelen wanneer daarvoor een afzonderlijke grondslag en afzonderlijke verwijten worden aangevoerd.
Voor bedrijven die een contractueel geschil hebben, kan dat verschil van groot belang zijn.
Wat betekent dit voor ondernemers?
Het Capgemini-arrest laat zien dat contractuele afspraken over termijnen nauwkeurig moeten worden bekeken.
Voor ondernemers zijn vooral deze aandachtspunten belangrijk:
- Leg belangrijke deadlines zo concreet mogelijk vast.
- Maak duidelijk wat partijen precies op een bepaalde datum moeten hebben gedaan.
- Leg vast welke gevolgen het overschrijden van een termijn heeft.
- Bewaar correspondentie waarin afspraken over deadlines worden bevestigd of gewijzigd.
- Controleer bij een dreigende overschrijding of een ingebrekestelling nodig is.
- Kijk bij een geschil niet alleen naar wanprestatie, maar ook of andere juridische grondslagen een rol kunnen spelen.
Een goede contractuele voorbereiding kan later veel discussie voorkomen.
Laat een contractueel geschil tijdig beoordelen
Het Capgemini-arrest onderstreept dat een ogenschijnlijk eenvoudige vraag – is een termijn verstreken? – juridisch behoorlijk ingewikkeld kan zijn.
De betekenis van een termijn hangt af van wat partijen zijn overeengekomen, de omstandigheden waaronder de afspraken zijn gemaakt en de manier waarop partijen vervolgens met elkaar hebben samengewerkt.
Ook wanneer een beroep op wanprestatie niet slaagt, hoeft daarmee niet iedere andere mogelijke rechtsgrond van tafel te zijn.
Heeft uw onderneming te maken met een contractueel geschil, een gemiste deadline of een wederpartij die haar verplichtingen niet nakomt? Laat dan tijdig beoordelen welke rechten en mogelijkheden u heeft.
BedrijfsAdvocaat helpt ondernemers bij contractuele geschillen, aansprakelijkheidskwesties en andere zakelijke conflicten. Wij brengen uw juridische positie in kaart en bekijken samen welke aanpak het beste past bij uw situatie.
Bron: Hoge Raad, 17 juli 2026, ECLI:NL:HR:2026:1295.